Roberto de Mattei

Leon XIV: pokój na świecie i jedność w Kościele

Od samego początku pontyfikatu Leona XIV w jego przemówieniach szczególnie często pojawiają się dwa słowa: „pokój” oraz „jedność”. O pokój apeluje papież w obliczu sytuacji międzynarodowej, którą w mowie wygłoszonej 12 maja po modlitwie Regina caeli określił mianem „dramatycznej”. Jedności natomiast potrzebuje Kościół – jak wyjaśnił 18 maja podczas kazania w trakcie Mszy inauguracyjnej – aby stawić czoła podzielonemu światu.

Świat jest bowiem faktycznie rozdarty przez konflikty geopolityczne, Ojciec święty Leon doskonale zdaje sobie jednak sprawę, że także Kościół, po pontyfikacie papież Franciszka, jest głęboko podzielony wewnętrznie, pragnie więc „Kościoła zjednoczonego, znaku jedności i komunii, który staje się zaczynem pojednanego świata”1.

„Niech pokój będzie z wami wszystkimi” – zawołał Leon XIV, gdy wieczorem w dniu swego wyboru pojawił się w Loggii Błogosławieństw. Podkreślił jednak, że ma na myśli pochodzący od Boga „pokój Chrystusa Zmartwychwstałego. Pokój rozbrojony i pokój rozbrajający, pokorny i wytrwały”2.

Z tego też powodu podczas mowy do uczestników Jubileuszu Kościołów Wschodnich papież przypomniał, że pokój, o którym mówi, jest pokojem Chrystusa, wyjaśniającego swym uczniom: „Pokój zostawiam wam, pokój mój daję wam; nie jako świat daje, ja wam daję”3. „Pokój Chrystusa – tłumaczył Leon XIV – nie jest grobową ciszą po zakończonym konflikcie ani wynikiem dominacji, lecz jest darem zwróconym ku człowiekowi, przywracającym mu życie”4. Następnie dodał:

[Kto więc, jeśli nie wy, może wyśpiewywać słowa nadziei w otchłani przemocy] (Przemówienie do uczestników Zgromadzenia ROACO)? To prawda: od Ziemi Świętej po Ukrainę, od Libanu do Syrii, od Bliskiego Wschodu do Tigraj i do Kaukazu – ileż przemocy! I nad tym całym okrucieństwem, nad masakrą tylu młodych istnień, które powinny budzić powszechne oburzenie – bo w imię wojennego podboju giną ludzie – rozlega się jeden apel: nie tyle papieski, co Chrystusa, który powtarza: „Pokój wam!”5.

Podobnie jedność, o której mówi Ojciec Święty, nie jest jednością dawaną przez świat, ale przez Chrystusa, o czym [także] przypomniał 18 maja podczas swej Mszy inauguracyjnej:

Chcemy powiedzieć światu – z pokorą i radością: spójrzcie na Chrystusa! Zbliżcie się do Niego! Przyjmijcie Jego słowo, które oświeca i pociesza! Słuchajcie Jego propozycji miłości, aby stać się Jego jedną rodziną: w jednym Chrystusie jesteśmy jedno6.

Motto Leona XIV – In Illo uno unum – stanowi bezpośrednie nawiązanie do modlitwy Chrystusa przytaczanej przez Ewangelię wg św. Jana, którą to modlitwę św. Pius X skomentował następująco w swym liście apostolskim Quoties animum z 2 lutego 1911:

Za każdym razem, gdy myślimy o modlitwach kierowanych przez Chrystusa do Ojca Przedwiecznego, a zapisanych w rozdziale 17 Ewangelii św. Jana, jesteśmy głęboko poruszeni i odczuwamy gorące pragnienie, aby rzesze wiernych osiągnąć mogły stopień miłości, który uczyniłby wszystkich „jednym sercem i jedną duszą”7. O tym, jak bardzo pragnął Boski Mistrz owej braterskiej jedności, świadczy wyraźnie prośba zanoszona przez Niego za Apostołów: „Ojcze Święty, zachowaj ich w imię Twoje, których mi dałeś, aby byli jedno, jak i my”8.

(…) Słowa te nie odnoszą się jedynie do kolegium Apostołów; jedność, o której mówią, musi dotyczyć wszystkich sług Chrystusa, o czym dobitnie świadczą następujące słowa: „A nie tylko za nimi proszę, ale i za tymi, którzy przez słowo ich uwierzą we mnie; aby wszyscy byli jedno, jako ty, Ojcze, we mnie, a ja w tobie, aby i oni w nas jedno byli, aby uwierzył świat, że ty mię posłałeś”9. O tym zaś, jak ścisła powinna być owa jedność, świadczą następujące Jego słowa: „Ja w nich, a ty we mnie, aby osiągnęli doskonałą jedność”10.

Kościół jest społecznością powszechną, której celem jest połączenie wszystkich narodów ziemi w jedną rodzinę. Jedność jego opiera się na tej samej wierze, tej samej nadziei i tej samej miłości, które jednoczyły pierwszych uczniów Chrystusa w cor unum et anima una11.

W 2025 r. przypadają dwie ważne rocznice. Pierwszą z nich jest stulecie ogłoszenia encykliki Quas primas (11 grudnia 1925). W dokumencie tym Pius XI – powołując się na Leona XIII – przypominał, że cały rodzaj ludzki podlega władzy Jezusa Chrystusa, a „ludzie w społeczeństwa zjednoczeni nie mniej podlegają władzy Chrystusa jak jednostki”12. Następnie dodawał:

O, jakiegoż zażywalibyśmy szczęścia, jeżeliby poszczególni ludzie i rodziny, i państwa pozwoliły się rządzić Chrystusowi. „Wówczas to wreszcie – że użyjemy słów, które Poprzednik Nasz Leon XIII przed 25 laty do wszystkich biskupów wypowiedział – będzie można uleczyć tyle ran, wówczas to będzie nadzieja, że prawo dawną powagę odzyska, miły pokój znowu powróci, z rąk miecze i broń wypadną, gdy wszyscy chętnie przyjmą panowanie Chrystusa i posłuszni Mu będą, a każdy język wyznawać będzie, że Pan nasz Jezus Chrystus jest w chwale Boga Ojca”.

I dalej pisał:

Trzeba więc, aby Chrystus panował w umyśle człowieka, którego obowiązkiem jest z zupełnym poddaniem się woli Bożej przyjąć objawione prawdy i wierzyć silnie i stale w naukę Chrystusa; niech Chrystus króluje w woli, która powinna słuchać praw i przykazań Bożych; niech panuje w sercu, które, wzgardziwszy pożądliwościami, ma Boga nade wszystko miłować i do Niego jedynie należeć; niech króluje w ciele i członkach jego, które jako narzędzia, lub – że słów św. Pawła Apostoła użyjemy – jako zbroja sprawiedliwości Bogu, mają przyczynić się do wewnętrznego uświęcenia dusz.

Drugą przypadającą w tym roku rocznicą jest 1700-lecie Soboru Nicejskiego, który w 325 r. zdefiniował dogmatycznie przeciwko herezji ariańskiej Bóstwo Chrystusa. Z IV wieku docierają do nas słowa św. Atanazego, nieulękłego obrońcy prawdy przed heretyckimi biskupami i kapłanami:

Nie od dziś obowiązują dyscyplina i prawa Kościoła. Zostały nam one przekazane w sposób pełny i pewny przez Ojców. Wiara nie rozpoczęła się dziś, ale została nam przekazana przez Pana za pośrednictwem Jego uczniów. Nie porzucajmy więc obecnie owej Tradycji zachowywanej w Kościele od początku ani nie bądźmy niewierni temu, co zostało nam powierzone! Bracia, jako szafarze tajemnic Bożych obudźcie się, widząc, że wszystko jest nam odbierane13.

Jeśli Leon XIV pragnie odbudować wewnętrzną jedność Kościoła, nie ma innego wyjścia, jak tylko anulować, skorygować lub zignorować adhortację Amoris laetitia (19 marca 2016), deklarację O ludzkim braterstwie z Abu Zabi (4 lutego 2019), list apostolski [w formie motu proprio] Traditionis custodes (16 lipca 2021) oraz deklarację Fiducia supplicans (18 grudnia 2023), które spowodowały tak wiele podziałów wśród katolików – stawiając czoła prześladowaniom, jakie to za sobą pociągnie, i akceptując męczeństwo z pewnością moralne, o ile nie krwawe.

Czy jednak nie on sam wspomniał o przykładzie św. Ignacego Antiocheńskiego?

Wysłany w kajdanach do tego miasta, miejsca swojej zbliżającej się ofiary, pisał on do chrześcijan, którzy się tam znajdowali: „Wtedy będę naprawdę uczniem Jezusa Chrystusa, kiedy nawet ciała mego świat widzieć nie będzie” (List do Rzymian, 4, 1). Odnosił się do tego, że zostanie pożarty przez dzikie zwierzęta w cyrku – i tak się stało – ale jego słowa odnoszą się, w szerszym sensie, do nieodzownego zobowiązania każdego, kto pełni w Kościele posługę władzy: zniknąć, aby pozostał Chrystus, stać się małym, aby On był poznany i uwielbiony14, poświęcić się do końca, aby nikomu nie zabrakło możliwości poznania Go i kochania. Niech Bóg obdarza mnie tą łaską dzisiaj i zawsze, z pomocą najczulszego wstawiennictwa Maryi, Matki Kościoła15.

Również my modlimy się całym sercem, aby Ojciec święty Leon XIV otrzymał tę łaskę i – z pomocą Matki Najświętszej – odpowiedział na nią w sposób heroiczny.

Za portalem Rorate Caeli tłumaczył Tomasz Maszczyk16.

Przypisy

1. ↑tinyurl.com/pokoj-jednosc [dostęp: 16.07.2025].
2. ↑tinyurl.com/LeonXIV-inauguracyjna [dostęp: 16.07.2025].
3. ↑tinyurl.com/LeonXIV-pierwsze-slowa [dostęp: 16.07.2025].
4. ↑J 14, 27.
5. ↑tinyurl.com/jub-kosc-wsch [dostęp: 16.07.2025].
6. ↑Tamże.
7. ↑tinyurl.com/LeonXIV-inauguracyjna [dostęp: 16.07.2025].
8. ↑Dz 4, 22.
9. ↑J 17, 11.
10. ↑J 17, 20–21.
11. ↑J 17, 23.
12. ↑Dz 4, 32.
13. ↑tinyurl.com/Quas-primas [dostęp: 16.07.2025].
14. ↑PG, t. 27, coll. 239–240.
15. ↑Por. J 3, 30.
16. ↑tinyurl.com/homilia952025 [dostęp: 16.07.2025].